HANG- EN SLUITWERK

Bij het vaststellen van het soort scharnier en het aantal dat op een deur of raam moet worden toegepast is het belangrijk dat met de volgende factoren in kaart worden gebracht.

 
Worden er stompe deuren of opdekdeuren toegepast, worden deuren binnen of buiten toegepast, wat is de draairichting en wat is het gewicht van een deur of raam. Het soort project en de functie van een ruimte is ook van belang. Een entreedeur of deuren in een gemeenschappelijke hal worden vaker gebruikt dan kamerdeuren of kastdeuren. Daarnaast zijn aanvullende eisen zoals brandwerendheid, inbraakwerendheid van belang en hoe een deur of raam binnen die eisen moet voldoen, van licht tot extra zwaar. Ook trekken deurdrangers, deurvastzetters en bovensluitingen bij ramen een extra wissel op een deur of een raam, waar ze op gedimensioneerd moeten worden.

Stichting Kwaliteit Gevelbouw, SKG
De Stichting Veiligheidsbeglazing, SVB, heeft samen met Stichting Kwaliteit Gevelbouw, SKG, een sterrenmerk ingevoerd. Met hang- en sluitwerk kan inbraak vaak voorkomen worden. Bij 2 of 3 sterren is het slot stevig zodat het niet zomaar afgebroken of doorgezaagd kan worden. Aangezien het beslag zeer stevig is en geen schroeven aan de buitenkant heeft zitten, kan het cilinderslot niet worden afgebroken.

 
Volgens de officiële opgave kan een dergelijk slot in 3 minuten geopend worden. In de meeste gevallen echter is dit voldoende omdat de gemiddelde inbraak ongeveer 30 seconden duurt. Met goede sloten met SKG-keurmerk sloten, bent u is in staat om gelegenheidsinbrekers tegen te houden.  

 
Hang- en sluitwerk dat is voorzien van het SKG-merk (vastgelegd in BRL 3104):

*:  niet zelfstandig, klasse 2, NEN 5096 inbraakwering van 3 minuten ;
**:  zelfstandig, klasse 2, NEN 5096 inbraakwering van 3 minuten;
***:  zelfstandig, klasse 3, NEN 5096 inbraakwering van 5 minuten.

Bestek

Politiekeurmerk Veilig Wonen, PKVW
De regeling Politiekeurmerk Veilig Wonen is een regeling die bijdraag aan de sociale veiligheid in en rond woningen, wooncomplexen en buurten en wijken. Woningen met het Politiekeurmerk Veilig Wonen, PKVW, hebben tot 90% minder kans op een geslaagde inbraak.

 
Het keurmerk maak onderscheid tussen bestaande bouw en nieuwbouw. Bij nieuwbouw werkt het keurmerk voor de gehele woonomgeving, inclusief maatregelen aan de woning. Voor bestaande bouw richt het keurmerk zich op drie afzonderlijk te certificeren niveaus: woning, wooncomplex en woonomgeving.

 
 
NEN 5096
In deze norm wordt een sterrensysteem gehanteerd, die een logische relatie legt tussen de weerstandklasse van inbraakwerende ramen en deuren en het aantal sterren op hang- en sluitwerk.

 
Bovenstaande kon in dit overzicht niet ontbreken. Dezelfde informatie vindt u ook op onze themapagina Inbraakbeveiliging.  

Scharnieren
Bij het vaststellen van het soort scharnier en het aantal dat op een deur of raam moet worden toegepast is van het belangrijk dat een aantal eigenschappen van de deur of het raam onderzocht worden.

• Basisgegevens: stompe deur of opdekdeur, binnen- of buitendeur, is de draairichting volgens Din. Wat is het gewicht van de deur of het raam, denk daarbij aan glas, beslag sloten en deurdranger;
• In welk project worden de deuren of ramen toegepast, wat is de functie van een project of ruimte;
• Hoe intens wordt een deur gebruikt? Een hoofdingang en deuren in een gemeenschappelijke hal worden veelvuldiger gebruikt dan kamerdeuren of kastdeuren;
• Zijn er extra aanvullende veiigheidseisen waar een raam of deur moet voldoen? Denk hierbij aan rookwerendheid, brandwerendheid, inbraakwerendheid of dient de deur als vluchtdeur;
• Binnen bovengenoemde eisen, moet de deur daar licht of juist extra zwaar aan voldoen?
• Extreme belastingen: deurbeslag dat als extra functionaliteit wordt toegevoegd, zoals deurdrangers,deurbuffers,deurvastzetters of bij ramen aan bovensluitingen trekken een enorme wissel op de sterkte van de deur of het raam. Als u dit extra beslag achteraf wilt toepassen, dient u goed na te gaan of de deur of het raam daar wel geschikt voor is.

Het aantal scharnieren en toe te passen sluitpunten hangen nauw met elkaar samen. Hoe ze op elkaar worden afgestemd is afhankelijk van:

• de afmetingen van het beweegbare deel;
• of een raam of deur binnen of in de gevel wordt toegepast;
• bij buitentoepassing is de winddruk in het gebied van het project van belang;
• de stijfheid van de vakvulling, denk aan glas of panelen;
• de hardheid van de dichtingsrubbers;
• of ramen en deuren naar binnen of naar buiten draaien.

 
Ook dienen van de voorschriften van systeemleveranciers, van bijvoorbeeld kant en klare ramen en deuren, en van de sluitwerkleverancier nauwkeurig kennis te worden genomen.

 
Scharnieren bestaan uit twee bladen en de knoop die uit drie, vijf of meer leden bestaat. In de leden wordt de losse pen gedreven. De bladen vallen vlak in het kozijnprofiel, raam- of deurprofiel en worden met verzonken schroeven gemonteerd. Kogelscharnieren worden gebruikt bij deuren die vaak gebruikt worden. Dit scharnier is voorzien van 2 kogellagers. Het gebruik van de losse pen heeft als nadeel dat deze er door onbevoegden uit getikt kan worden. Om te voorkomen dat het raam of de deur dan in zijn geheel uit het kozijn is te tillen, zijn er veiligheidsscharnieren die met een extra pin in het kozijnhout worden geborgd.

 
Pianoscharnieren zijn lange scharnieren met veel leden. Deze soort scharnieren worden gebruikt voor meubilair en lichte deurtjes.

 
Niet zichtbare scharnieren worden niet meer op het kozijn, maar tussen kozijn en raamvleugel of de deur gemonteerd.

 
Paumelles
Paumelles zijn bijzondere scharnieren die slechts uit 2 delen ontstaan, waarbij het gedeelte met de vaste pen aan het kozijn vast zit. Het draaiend deel wordt hierover heen geplaatst. Ondersteboven zijn ze niet bruikbaar en paumelles onderscheiden zich dus in links- of rechtsdraaiend. Naast paumelles met bladen zijn er ook stiftpaumelles.

Reguliere deursloten

• Loopslot: als een deur alleen maar open en dicht gemaakt wordt, zonder afsluiting, volstaat een loopslot. De verende schoot wordt met een draaiknop of deurkruk geactiveerd;
• Rolschootslot: een doordraaideur valt zelf in het slot, als er een loopslot met rolschoot wordt toegepast. De spanning op de schoot zorgt ervoor dat de rol in het slotgat geduwd wordt, als deze door de deur wordt gepasseerd;
• Meerpuntssluitingen: meerpuntssluitingen worden op deuren toegepast. Met één handeling, cilinderbediend of krukbediend, wordt de deur op meerdere punten ontgrendeld of vergrendeld. Hierdoor is het gebruik van bijzetsloten overbodig;
• Kamerdeurslot: als een vertrek afgesloten moet kunnen worden, wordt een kamerdeurslot toegepast met een dag- en nachtslot. Eenvoudige versies met baardsleutel zijn nog steeds verkrijgbaar, maar ook hiervoor worden veel cilindersloten gebruikt;
• Cilindersloten: de cilinder, het gedeelte van het slot dat in de deur zit, bestaat uit pinnen, stiften, plaatjes en/of kogeltjes. Die zorgen ervoor dat de nachtschoot naar buiten staat waardoor de deur op slot zit. Door een passende sleutel in de behuizing te steken en rond te draaien, is het mogelijk om het slot te ontgrendelen. Cilindersloten worden zowel binnen als buiten het meest toegepast;
• Toiletdeursloten: op toiletdeuren worden vrij- en bezetsloten toegepast. De schoot die voor afsluiting van de deur zorgt, wordt bediend met een draaiknop.

 
Elektromechanisch sluitwerk
Elektrische sluitplaat

 
De meest eenvoudige manier om een deur elektromechanisch te controleren en al dan niet op afstand vrij te geven door middel van een elektrische sluitplaat. Ze komen in 2 werkingstoestanden voor:

• Fail secure: de elektrische sluitplaat blokkeert bij spanningsloze of niet bekrachtigde toestand (arbeidsstroom);
• Fail save: de elektrische sluitplaat blokkeert onder spanning of bekrachtigde toestand (ruststroom).

 
Solenoïdsloten
Bij krukbediende solenoïdsloten wordt de deurkruk mechanisch doorgekoppeld of ontkoppelt naar de nacht- en/of dagschoot door middel van een solenoïde actuator. Hierdoor wordt het mogelijk het slot op afstand te bedienen.
Er worden 2 typen onderscheiden:

• Fail secure: bediening van de dag- en nachtschoot wordt mogelijk als de solenoïde elektrisch aangestuurd wordt (arbeidsstroom);
• Fail save: bediening van de dag- en nachtschoot wordt mogelijk als de solenoïde niet elektrisch aangestuurd wordt(ruststroom).  

 
De krukbediende solenoïdsloten kunnen voorzien worden van een cilinderslot, zodat ze altijd mechanisch geopend kunnen worden. Ze zijn ook verkrijgbaar in meerpuntsluiting en met panieksluiting.

 
Motorsloten
Bij motorsloten wordt gebruik gemaakt van een elektische wisselspanningmotor die op afstand bestuurd wordt, waardoor de dag- en nachtschoot ontgrendeld wordt en de nachtschoot wordt ingetrokken. Bij motorsloten bestaat bovendien de mogelijkheid om een profielcilinder aan te brengen. Bij bediening van deze profielcilinder wordt het motorslot ontgrendeld en kan men bij een stroomstoring de deuren toch gebruiken.

 
Motorcilinders
De hoofdfunctie van een motorcilinder bestaat eruit om de dag- en nachtschoot van een insteekslot aan te sturen. De motorcilinder bestaat uit de 3 componenten:

• Een mechanische profielcilinder aan de buitenzijde van de deur, die de mechanische bediening van de motorcilinder toelaat;
• Aan de binnenzijde zit een elektrische motoraandrijving, waardoor de deur automatisch te ont- of vergrendelen is;
• Een motorcilindersturing die ervoor zorgt dat het mogelijk is om de motorcilinder te combineren met een toegangscontrolesysteem, inbraakalarminstallatie, sluitsystemen.

 
 
Sleutelplan

Bron: Thematische Innovatie Stimulering Inbraakbeveiliging (TIS Inbraak)

Deurkrukken
Deurklinken en deurkrukken openen de deur door onze bediening, waarbij de schoot, stift of pen vrij komt uit het loopslotgat.

 
Deurknoppen

 
Bij de voordeur komen we vaak de eerste deurknop van de woning tegen, omdat deze altijd naar één zijde open gaat. Deurknoppen die buiten worden toegepast hebben vanzelfsprekend een andere kwaliteit dan de deurknoppen die binnen worden toegepast op deuren en kasten, bestand tegen roestvorming.

 
Deurgrepen
Een deurgreep heeft 2 of meer bevestigingspunten op de deur. De lengte van de deurgreep kan variëren van handformaat tot echt een langere stang. Langere deurgrepen maken deuren bedienbaar voor kleine en grote mensen. Het kan ook een andere praktische reden hebben, zoals in keukens, waarbij een langere deurgreep zorgt dat je vanuit elke positie wel een deurtje kunt openen.

 
Deurduwer
Grote zichtbare deurknoppen, waarmee deuren opengeduwd worden, heten ook wel deurduwers. Vaak worden ze in combinatie met glazen deuren toegepast, om ervoor te zorgen dat de gebruiker acht slaat op de glazen deur.

 
Schuifdeurbeslag

 
Schuifdeurbeslag onderscheidt zich qua mechanisme en sterkte voor schuifdeuren die buiten of binnen worden toegepast. Binnenschuifdeuren hangen vaak boven in de rails en lopen onder door een geleiderail. Het is mogelijk om schuifdeuren toe te passen die op de interne vluchtroute zitten en aan brandwerende eisen moeten voldoen.
Bij veel binnentoepassingen speelt tochtwering geen grote rol, hij buitenschuifdeuren wel. Die worden vaak als hefschuifdeur uitgevoerd. Het hefschuifdeurbeslag laat de deuren in ruststand volledig op de dorpel rusten. Als ze geopend worden, worden ze door een hefboom opgetild, waardoor de looprollen verschoven kunnen worden.

 
Voor volglazen schuifdeuren is speciaal ontwikkeld schuifdeurbeslag ontwikkeld, omdat het inbouwen of wegwerken van het beslag niet mogelijk is. En omdat alles dan in het zicht zit, heeft dit beslag esthetische kwaliteiten.

 
Panieksluiting

Dranger, deurdranger

De toepassing van een deurdranger en de deursoort zijn aan elkaar gewaagd. Aan de ene kant moeten sluitmechanismen moeten worden afgestemd op de deur, een lichte binnendeur heeft een minder krachtig sluitmechanisme nodig dan een zware buitendeur. Daarentegen vormen deurdrangers vormen een behoorlijke extra belasting voor een deur. Deuren met deurdrangers dienen 20% zwaarder te worden ingeschaald. Daar waar deurdrangers met openingsrem en/of sluittijdsvertraging worden toegepast, moet men zelfs 100% bij het deurgewicht optellen.

 
Kleefmagneet
Deuren zijn in geopende positie te fixeren door middel van kleefmagneten, waarbij een deel op de deur wordt geschroefd en het andere deel op de vloer of wand. Kleefmagneten zijn ook aan te sluiten op het brandalarmeringssysteem, waarbij vluchtroutes direct worden afgesloten als er brand uitbreekt.

 
Dictator, deuropvanger
Op de bovendorpel van het deurkozijn wordt het drangerdeel van de dictator gemonteerd, op de deur zit het deel met een wieltje, dat met een uitstekende lip van het drangerdeel daarin wordt geleid. Dit heeft een remmend effect, waardoor de deur niet met een klap dichtslaat.

 
Bovenveer, vloerveer 

 
Voor zowel glazen als paneeldeuren, enkeldraaiend of doordraaiende deuren zijn er bovenveren en vloerveren. Vanuit de kast steekt een hefboom waaraan de deur vastzit die na geopende stand door middel van een veer weer in gesloten positie wordt getrokken. Om dit te controleren zijn er vloerveren met regelbare vastzetting en sluitvertraging, ook is de veerspanning te corrigeren. 

Raamboompje
Voor zowel draairamen als uitzetramen zijn raamboompjes te gebruiken. Het zijn betrekkelijk eenvoudige handgrepen, die met een schuin lopend sluitplaatje, zodat het raam bij sluiten extra in de sponning wordt getrokken. Vanwege de kwetsbaarheid van de raamboompjes worden ze tegenwoordig met ingebouwd cilinderslot met SKG keurmerk gebruikt.

 
Espagnoletten

 
Kantespagnolet: als een raam te hoog wordt om het voldoende met één enkel raamboompje af te sluiten, is een kantespagnolet een goede oplossing. Die heeft namelijk meerdere sluitpunten.

 
 
Speunen
Om het tuimelraam te laten draaien om zijn horizontale middenas, worden speunen met twee draaipunten toegevoegd. De speunen kunnen voorzien zijn van een ingebouwde vergrendeling, zodat ze niet verder dan een veiligheidsstand te openen zijn. Die vergrendeling is tijdelijk op te heffen als het raam gewassen moet worden. Bij grote tuimelramen wordt een rondomsluiting toegepast, waardoor het raam op ten minste 4 punten wordt afgesloten.

 
Schaar
Om de openingsstand van een raam te beperken kan een schaar worden toegepast.

Themanieuwsbrief Deuren, Hang- en sluitwerk
NBD Online, uitgave september 2011.

 
Zolderappartement in Utrecht
In de uitwerking van de kastenwand is naar een rustige en strakke uitstraling gestreefd. Alle kastdeuren zijn daarom in plaats van zichtbare deurgrepen voorzien van een onzichtbaar hang- en sluitwerk.

 
Knopcilinder garandeert tevens inbraakveiligheid
Met een nieuw type knopcilinder vervallen de aanvullende eisen om inbraakwering te waarborgen.

 
'Dodende coating' houdt deurklink vrij van bacteriën
Geen bacterie overleeft op een deurklink die is afgewerkt met titaniumdioxyde.

 
Verbeelding Bouwbesluit Afdeling 2.25 Inbraakwerendheid
Met dit artikel 2.215 wordt gewaarborgd dat nieuw te bouwen woningen worden voorzien van deugdelijk hang- en sluitwerk en van deugdelijke kozijnen waarop dat hang- en sluitwerk is aangebracht. Hoogwaardig hang- en sluitwerk werkt preventief ten aanzien van inbraken en levert een bijdrage aan de sociale veiligheid.

 
Vloerafscheidingen in het concept-Bouwbesluit 2012: Niet-overklauterbaarheid
De verantwoordelijkheid voor het niet kunnen overklauteren van gevaarlijke vloerafscheidingen ligt volledig bij de markt. Het is dan ook aan de markt om in die gevallen eventueel aanvullende voorzieningen te treffen, zoals het toepassen van kinderveilig hang- en sluitwerk.

 
Scharnieren, ogen en andere scharnierende onderdelen
NEN normen Mechanische systemen en onderdelen voor algemeen gebruik.

 
Deuren en ramen
Hang- en sluitwerk en Inbraakwerendheid - Gevelelementen met deuren, ramen, luiken en vaste vullingen.

B 
Bled: blad van scharnier, paumelle, fits.
 
 
Bovenveer : hoort bij vloerveer, vanuit de kast bv plafond en in de vloer steekt een hefboom waaraan de deur vastzit die na geopende stand door middel van een veer weer in gesloten positie wordt getrokken.  
 
 
C 
Cilinderslot: slottype waarbij een cilinder, het gedeelte van het slot dat in de deur zit, bestaat uit pinnen, stiften, plaatjes en/of kogeltjes. Die zorgen ervoor dat de nachtschoot naar buiten staat waardoor de deur op slot zit. Door een passende sleutel in de behuizing te steken en rond te draaien, is het mogelijk om het slot te ontgrendelen.
 
 
D 
Dictator: deuropvanger, de deur zit het deel met een wieltje, dat met een uitstekende lip van het drangerdeel daarin wordt geleid. 

 
Dranger: deurdranger, sluitmechanisme dat deur na openen automatisch dicht laat vallen.

 
E 
Elektrische sluitplaat: geeft een deur op afstand elektromechanisch vrij.

 
Espagnolet: met een raamboompje wordt een stang aangedreven die het draaiend deel of boven en onder sluit in het vast deel, of pennen aan een stang in de kant sluit. Als inbouw en opbouw mogelijk.

 
F 
Fits: verbindt draaiend deel met vast deel waarbij van de 2 bledden één een vaste stift heeft om de delen te verbinden, zie ook paumelle.

 
K 
Kleefmagneet: een deel wordt op de deur wordt geschroefd en het andere deel op de vloer of wand. Bij aanraking werkt een magneet waardoor de deur open blijft staan. Magneet is bij brand automatisch op te heffen, zodat brandcompartimenten en vluchtroutes veilig zijn.

 
M 
Motorcilinder: stuurt de dag- en nachtschoot van een insteekslot aan. Bestaat uit een mechanische profielcilinder, een elektrische motoraandrijving en een motorcilinder. Is te combineren met een toegangscontrolesysteem, inbraakalarminstallatie, sluitsystemen.

 
Motorslot: maakt gebruik van een elektische wisselspanningmotor die op afstand bestuurd wordt, waardoor de dag- en nachtschoot ontgrendeld wordt en de nachtschoot wordt ingetrokken, mogelijk met profielcilinder. 

 
Meerpuntssluiting: sluiting van ramen of deuren over meerdere punten.

 
N 
Negge: afstand tussen buitenkant kozijn en buitenkant gevel.

 
P 
Panieksluiting: Een stang of magnetisch meganisme over de gehele breedte van de deur wordt met duwen of aanraken bediend geopend.

 
Paumelle: verbindt draaiend deel met vast deel waarbij van de 2 bledden één een vaste stift heeft om de delen te verbinden.

 
PKVW: Politie Keurmerk voor Veilig Wonen

 
R 
Raamboompje: Voor zowel draairamen als uitzetramen zijn raamboompjes te gebruiken. Het zijn betrekkelijk eenvoudige handgrepen, die met een schuin lopend sluitplaatje, zodat het raam bij sluiten extra in de sponning wordt getrokken. Vanwege de kwetsbaarheid van de raamboompjes worden ze tegenwoordig met ingebouwd cilinderslot met SKG keurmerk gebruikt.
 
 
S 
Schaar: 2 slanke metalen delen worden kruislings aan het draaiend deel en vast deel gemonteerd, vanuit de kruising werken de delen als een schaar. 

 
Scharnier: verbindt draaiend deel met vast deel waarbij 2 bledden met een losse stift worden verbonden.

 
SKG: Stichting Kwaliteit Gevelbouw.
 
 
Sleutelplan: een overzicht van welke sleutel waar toegang geeft en wie over welke sleutels beschikt. 

 
Solenoïdslot: de deurkruk wordt mechanisch doorgekoppeld naar de nacht- en/of dagschoot door middel van een solenoïde actuator en bedient zo het slot op afstand.
 
 
Speunen: met twee draaipunten laat een speun een tuimelraam om zijn horizontale middenas draaien, een draairaam draait met een speun 180° open waarbij het uit de negge komt.

 
V 
Vloerveer: hoort bij bovenveer, vanuit de kast in de vloer en bv plafond steekt een hefboom waaraan de deur vastzit die na geopende stand door middel van een veer weer in gesloten positie wordt getrokken.